Książka „Dzieła polskie” J. Kochanowski

W zbiorach biblioteki Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim znaleźć można także pochodzące sprzed II wojny światowej wydania dzieł polskich klasyków literatury. Wśród nich szczególnie wyróżnia się tom pierwszy wydania Dzieł polskich Jana Kochanowskiego z 1919 roku.

Książka ma wymiary: 17 cm (długość linii grzbietu) na 10 cm. Jest zatem zbliżona do współczesnego formatu B6. Posiada XXXVI stron oznaczonych numeracją rzymską, 5 stron nienumerowanych i 350 stron z numeracją arabską. W sumie składa się z 391 stron. Książka jest oprawiona we współczesną, wtórną, twardą oprawę, wykonaną w ramach zabiegów konserwatorskich przez introligatora.

Na frontyspisie książki widnieje wydrukowana na kredowym papierze reprodukcja płaskorzeźby i inskrypcji na epitafium Jana Kochanowskiego w kościele p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Zwoleniu. Pierwsze 36 numerowanych stron dzieła po stronie przedtytułowej i tytułowej zajmuje słowo wstępne, napisane przez Jana Lorentowicza (1868-1940), wybitnego polskiego krytyka teatralnego i literackiego, publicystę, prezesa Polskiego Pen Clubu w latach 1924-1926 i członka Polskiej Akademii Literatury. Wstęp ten zawiera zarys biografii Jana Kochanowskiego, informacje o wydaniach i wersjach jego dzieł, a także krótki przegląd badań nad twórczością poety.

Po słowie wstępnym następuje karta z przedrukowaną reprodukcją strony tytułowej wydania dzieł Kochanowskiego, które w 1604 roku zostało wydrukowane w Drukarni Łazarzowej Bazylego Skalskiego w Krakowie. Widnieje na niej, oprócz tytułu, autora i nazwy drukarni, przedstawienie obelisku na tle krajobrazu. Po nim napotykamy na wstęp do wydania dzieł Kochanowskiego napisany przez Jana Januszowskiego i dedykowany Janowi Myszkowskiemu z Mirowa, kasztelanowi żarnowskiemu. Potem następują właściwe utwory J. Kochanowskiego. Pomiędzy stronicami głównej części książki można znaleźć kartę z papieru kredowego z przedrukowanym rzekomym portretem Jana Kochanowskiego (tak naprawdę jest to portret jego brata, Piotra) z edycji dzieł poety pochodzącej z 1804 roku oraz przedruk strony tytułowej wydania Fraszek z 1584 roku i przedruk strony 23 pochodzącej z jednego z pierwszych wydań tego dzieła. Dwie ostatnie strony zajmuje spis treści tomu pierwszego. W skład opisywanego I tomu dzieł Kochanowskiego wchodzą utwory takie jak: Satyr albo dziki mąż, Odprawa posłów greckich, Treny, Fraszki, Proporzec albo Hołd Pruski i inne.

Jan Kochanowski (1530-1584) był najwybitniejszym poetą polskiego renesansu. Nazywany jest twórcą polskiego języka literackiego i uważany za najwybitniejszego przedstawiciela literatury polskiej w epoce przedrozbiorowej. Urodził się w Sycynie (dziś woj. mazowieckie, pow. zwoleński, gm. Zwoleń), położonej jedynie 27 km na północ od Ostrowca Świętokrzyskiego. Był absolwentem Akademii Krakowskiej i Uniwersytetu w Padwie. Pełnił funkcję sekretarza królewskiego na dworze Zygmunta II Augusta. Po 1574 roku zamieszkał w swoim majątku Czarnolesie w pobliżu Sycyny. Poeta związany był z ziemią sandomierską. Tworzył dzieła zarówno w języku polskim, jak i łacińskim. Jego utwory były bardzo różnorodne i dotyczyły zróżnicowanej tematyki, od osobistych przeżyć wewnętrznych do zagadnień filozoficznych i spraw publicznych. Dzięki jego wybitnym utworom poetyckim literatura polska zajęła poczesne miejsce wśród literatur Europy.

Pozostający w posiadaniu biblioteki M H-A w Ostrowcu Świętokrzyskim egzemplarz tomu pierwszego Dzieł polskich J. Kochanowskiego jest częścią jednego z pierwszych kompletnych wydań dzieł tego wybitnego polskiego twórcy, wydanego u progu dwudziestolecia międzywojennego.

Opr. dr Szymon Modzelewski – Dział Archeologii MHA