Książka „Pamiętniki z roku 1863-1870” W. Zapałowski

W zbiorach biblioteki Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim można znaleźć książki dotyczące jednego z najważniejszych polskich zrywów niepodległościowych, czyli powstania styczniowego. Jedną z nich są „Pamiętniki z roku 1863-1870” autorstwa Władysława Zapałowskiego ps. „Płomień”.

Książka została wydana w Wilnie w roku 1921. Długość linii grzbietu książki wynosi 23 cm, a szerokość 14 cm. Podane wymiary zbliżają książkę do współczesnego formatu A5. Książka posiada 256 stron z numeracją arabską u góry każdej strony. Książka oprawiona jest w oryginalną, twardą oprawę tekturową, ozdobioną elementami płóciennymi na rogach i od strony grzbietu. Grzbiet książki jest w całości wykonany z płótna. Na okładce znajduje się imię i nazwisko autora, tytuł dzieła, rok i miejsce wydania oraz nazwa drukarni i wydawnictwa. Na stronie tytułowej widoczne jest imię, nazwisko i pseudonim autora, tytuł, nazwisko autora przedmowy Kazimierza Bartoszewicza (znanego historyka, dziennikarza, publicystę i krytyka), rok wydania i adres wydawniczy. Opisywana książka została wydrukowana na dobrej jakości papierze, który doskonale zachował się do naszych czasów. Na stronie potytutułowej widnieją pieczęcie księgozbioru Muzeum Regionalnego w Ostrowcu Świętokrzyskim. Książka została wydana przez Księgarnię Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego w Wilnie i przez Wydawnictwo M. Arcta (Warszawa, Poznań, Lublin, Łódź, Lwów).

Treść stanowią powstańcze wspomnienia Władysława Zapałowskiego, członka organizacji cywilnej województwa sandomierskiego w czasie powstania styczniowego. Autor opisał własną pracę polityczną i walki powstańcze oraz lata więzień i zesłania. Akcja książki rozpoczyna się w 1861, kiedy autor przeniósł się w Góry Świętokrzyskie i zamieszkał w okolicach Bodzentyna i Kunowa. Książka po większej części opisuje przebieg powstania styczniowego w regionie świętokrzyskim. Autor opisuje także okres zesłania do Komi na Syberii, po zachodniej stronie gór Uralu. Dzięki temu można w książce znaleźć zarówno opisy regionu świętokrzyskiego, jak i dalekich regionów Rosji. Książka kończy się opisem powrotu autora do domu w Szeligach (woj. świętokrzyskie, pow. starachowicki, gm. Pawłów). Ilustracje umieszczone w książce ukazują obrazy świętokrzyskich miejscowości (Rzepin, Święta Katarzyna, Bodzentyn, Wąchock, Krynki, Kunów, Opatów, Starachowice) oraz miejsc w Rosji, gdzie byli po powstaniu zsyłani Polacy (Moskwa, Włodzimierz, Ustsolsk). Na końcu książki znajduje się zajmujący 6 stron spis nazw geograficznych i nazwisk.

Autorem publikacji jest Władysław Zapałowski ps. „Płomień” (1839-1923), powstaniec styczniowy, zesłaniec, dzierżawca majątków Pawłów i Rzepin, publicysta, pracownik Fabryki Mebli Giętych „Wojciechów”. Władysław Zapałowski był ojcem ośmiorga dzieci, wśród których szczególnie wyróżnili się Kazimierz Zapałowski, burmistrz Ostrowca Świętokrzyskiego po I wojnie światowej i ks. Stanisław Zapałowski, proboszcz w Koziegłówkach (woj. śląskie, pow. myszkowski). Książka W. Zapałowskiego jest dziełem o szczególnej wartości, nie tylko ze względu na cenne wiadomości o powstaniu styczniowym na ziemi świętokrzyskiej i o polskich zesłańcach w głąb Rosji. Stanowi ona ważne źródło regionalnej historii i jest jednym z najważniejszych pamiętników dotyczących historii XIX wieku. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że W. Zapałowski był regionalistą, opisującym w swoich publikacjach powiaty iłżecki, będziński i opatowski oraz Mazowsze. Jako zasłużony weteran powstania styczniowego W. Zapałowski został w 1921 roku odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Opr. dr Szymon Modzelewski – Dział Archeologii MHA