Pole górnicze „Korycizna”

Wśród stanowisk wchodzących w skład Krzemionkowskiego Regionu Pradziejowego Górnictwa Krzemienia Pasiastego, wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO znajduje się prahistoryczne pole górnicze Korycizna.

To ważne stanowisko archeologiczne położone jest na obszarze Przedgórza Iłżeckiego, na zalesionych wzniesieniach na wschód od doliny rzeki Kamiennej, w Dolinie Korycizny, w pobliżu obszaru zwanego Folwarczysko i Klina Mierzanowskiego. Obszar pola górniczego jest położony w obrębie niecki geologicznej Magoń-Folwarczysko, tak samo jak pola górnicze „Krzemionki” i „Borownia”. W pradziejach na tym obszarze wydobywano krzemień pasiasty.

Pradziejowy zespół kopalń „Korycizna” leży w województwie świętokrzyskim, częściowo w powiecie ostrowieckim, w gminie Ćmielów, a częściowo w powiecie opatowskim, w gminie Ożarów. Większa jego część znajduje się na obszarze gminy Ożarów. Korycizna położona jest ok. 2,5 kilometra na południowy wschód od pola górniczego „Borownia”. Pole górnicze Korycizna zajmuje obszar 1,7 hektara. Jest to stanowisko w postaci wydłużonego pasa terenu, ciągnącego się z zachodu na wschód. Jego długość wynosi ok. 600 metrów, a szerokość ok. 70 m.

Opisywane stanowisko archeologiczne zostało po raz pierwszy rozpoznane w 1925 roku przez geologa Jana Samsonowicza. Jego bliższa identyfikacja nastąpiła w 1931 roku za sprawą archeologa Stefana Krukowskiego, który prowadził w dolinie Kamiennej systematyczne poszukiwania reliktów pradziejowego górnictwa. Krukowski starał się o utworzenie w tym miejscu rezerwatu archeologicznego, który powstał w 1934 roku i objął powierzchnię 70,5 ara. Na obszarze tutejszego pola górniczego nie prowadzono jak dotąd badań wykopaliskowych. Jedynie w latach 2010-2011 były tu prowadzone badania geofizyczne przez specjalistów z Państwowego Muzeum Archeologicznego i Instytutu Archeologii i Etnologii PAN z Warszawy.

Na powierzchni stanowiska Korycizna widoczny jest świetnie zachowany pradziejowy krajobraz pogórniczy, składający się z wyraźnych zagłębień poszybowych, jam i otaczających je hałd kopalnianych. Największe leje poszybowe mają tu średnicę nawet 15 metrów. Zachowały się tu też liczne pozostałości powierzchniowych pracowni krzemieniarskich, powiązane z kopalniami i świadczące o prowadzeniu obróbki surowca na powierzchni pola górniczego. Występowały tu z pewnością płytkie kopalnie jamowe i niszowe, a badania geofizyczne wskazały także na możliwość na omawianym obszarze kopalni typu głębinowego. Eksploatację pola górniczego Korycina badacze datują na wczesną epokę brązu (ok. 2300-1600 lat przed Chr.) i wiążą jego funkcjonowanie z kulturą mierzanowicką, która zapoczątkowała intensywną eksploatację niewielkich pól górniczych w dolinie rzeki Kamiennej. Wiązała się ona ze wzrostem wiedzy o złożach krzemienia i wzrostem umiejętności ich znajdowania. Krzemień pasiasty był wówczas eksploatowany głównie na takich niewielkich obszarach, a wyroby z niego wykonywane rozchodziły się lokalnie, w promieniu kilkudziesięciu kilometrów.

W roku 2026 Stowarzyszenie Korycizna Na Rzecz Ochrony Dziedzictwa UNESCO i Parku Kulturowego we współpracy z Muzeum Historyczno-Archeologicznym przeprowadzi kompleksowe badania nieinwazyjne na polu górniczym Korycizna, które pomogą lepiej poznać i chronić to ważne stanowisko archeologiczne.

Opr. dr Szymon Modzelewski oraz Artur Jedynak – Dział Archeologii MHA

Źródło zdjęć: Krzemionki Nomination Dossier (wniosek o wpis Krzemionkowskiego Regionu Pradziejowego Górnictwa Krzemienia Pasiastego) oraz archiwum MHA (fot. A. Jedynak)