Książka „De Ostrowiec ao Rio de Janeiro” M. Niskier

Wśród książek znajdujących się w zbiorach biblioteki Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim znajdują się także interesujące judaica. Można wśród nich wyróżnić książkę autorstwa Moszka Niskiera zatytułowaną „De Ostrowiec ao Rio de Janeiro” wydaną w 1991 roku w Rio de Janeiro w Brazylii. Jest to egzemplarz unikatowy, jeden z kilku (być może jedyny), który można odnaleźć w naszym kraju. WorldCat (największy na świecie katalog bibliotek) pokazuje, że ta publikacja jest dostępna w bibliotekach w Izraelu i Stanach Zjednoczonych, ale nie ma informacji o jej dostępności w Polsce.

Długość linii grzbietu książki wynosi 20,7 cm, a szerokość 14 cm. Podane wymiary zbliżają książkę do formatu A5. Książka posiada 263 strony z numeracją arabską w prawym dolnym rogu każdej strony. Książka oprawiona jest w miękką oprawę tekturową koloru czerwonego ze skrzydełkami. Na grzbiecie książki wydrukowano nazwisko autora, tytuł i numer ISBN publikacji. Na przedniej okładce znajduje się imię i nazwisko autora, tytuł dzieła, 6 zdjęć przedstawiających Ostrowiec i Rio de Janeiro, a także portret Kopernika i śpiewający chór. Na tylnej okładce znajduje się skrócona biografia autora. Opisywana książka została wydrukowana na dobrej jakości papierze.

Książka została napisana i wydrukowana w całości w języku portugalskim. Publikacja została wydana przez brazylijską oficynę wydawniczą Tavares & Tristão Gráfica e Editora de Livros LTD z Rio de Janeiro.

Treścią książki są wspomnienia i autobiografia autora, Moszka Niskiera urodzonego w 1915 roku w Ostrowcu Świętokrzyskim w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej. Praca opisuje koleje losu autora i jego rodziny od czasów I wojny światowej po lata 80-te XX wieku. Spora część wspomnień dotyczy życia autora w międzywojennym Ostrowcu, jego emigracji do Brazylii w roku 1936 i bytowania w nowym kraju. Autor wyjechał z Polski m. in. w celu uniknięcia obowiązkowej służby wojskowej. Chciał także poprawić sytuację finansową swojej rodziny i uniknąć skutków narastających nastrojów antysemickich. Emigrował z Polski przez Gdańsk w wieku 19 lat. Moszek Niskier po wyjeździe do Brazylii, gdzie wyjechał jako kapitalista, początkowo trudnił się wędrownym handlem. Był jednym z wielu żydowskich domokrążców, którzy z Sandomierza, Ostrowca i Opatowa wyjechali do Brazylii. Autor ukończył studia medyczne w Rio de Janeiro i w latach 1950-1986 pracował jako lekarz w jednym ze szpitali w tym mieście.

Książka zaopatrzona jest w liczne czarno-białe fotografie przedstawiające autora i członków jego rodziny, a także niektóre miejsca w Polsce i Brazylii związane z jego życiorysem, m. in. Ostrowiec. Do książki dołączony został wydrukowany na niebieskiej kartce papieru słowniczek trudniejszych terminów sporządzony w języku portugalskim. Książka zawiera liczne odniesienia do życia w międzywojennej Polsce i do Holokaustu.

Opisywane dzieło jest jednym z kilku pamiętników żydowskich mieszkańców Ostrowca, którzy wyemigrowali do innych krajów. W międzywojennym Ostrowcu mieszkało ok. 11 tys. Żydów, którzy zrzeszali się w różnych organizacjach i wydawali własną prasę. Wybierali także własnych radnych do rady miejskiej. W mieście działały 4 synagogi. Istnieniu społeczności żydowskiej Ostrowca położyli kres Niemcy, którzy założyli w mieście getto w 1941 roku. Hitlerowcy deportowali większość ostrowieckich Żydów do obozów zagłady w Treblince i Auschwitz-Birkenau. Śmierć ponieśli m. in. członkowie rodziny autora książki.

Opr. dr Szymon Modzelewski – Dział Archeologii MHA