Region || Browar na Zamku w Ćmielowie

Budynki przedzamcza, fotografia nieznanego autora, I połowa XX wieku (źródło: http://rutkiewicz.eu/)

W tekście … przedstawiliśmy kulisy zdobywania przez Jacka Małachowskiego monopolu na produkcję i sprzedaż alkoholu w dobrach ćmielowskich. Proces ten, zakończony w 1797 roku, był wstępem do właściwej części inwestycji, czyli założenia browaru.

Na miejsce jego organizacji wybrano zamek, leżący blisko wschodnich granic Ćmielowa, którego główną zaletą był łatwy dostęp do odpowiedniej ilości wody. Ściślej mówiąc wybrano nie sam zamek, lecz to, co po nim wówczas pozostało – czyli przedzamcze, które poddano przekształceniom architektonicznym w celu stworzenia warunków do produkcji. Są one do dziś widoczne w zachodnim odcinku muru północnego, dochodzącego do narożnika wieży bramnej. Znajdują się tam niskie otwory okienne charakterystyczne dla pomieszczeń gospodarczych. Co warte podkreślenia, browar posiadał też obiekty towarzyszące. Jednym z nich był zlokalizowany na koronie południowo-zachodniego bastionu drewniany wiatrak służący do śrutowania ziarna na słody. W celu jego wzniesienia przekształcono część południowego odcinka wału, tworząc z niego istniejącą do dziś rampę o łagodnym nachyleniu. Drugi obiekt znajdował się na wyspie, w ruinach centralnej części dawnej rezydencji zamkowej – była to lodownia urządzona w przyziemiu skrajnej, północnej części domu wschodniego. Pomieszczenie to również przekształcono i do dziś zachowało się jako jedna z największych pozostałości zamku na wyspie.

Nie znamy dokładnej daty uruchomienia produkcji piwa na zamku, jednak przypuszczać można, że nastąpiło to w okolicach 1802 roku. Inwestycja ta przeżyła Małachowskiego i była z powodzeniem rozwijana przez kolejnych właścicieli, czyli Druckich-Lubeckich. Co więcej, browar szybko w świadomości mieszkańców Ćmielowa zastąpił pamięć o dawnej, wspaniałej i potężnej rezydencji Szydłowieckich – już w latach 30. XIX wieku w księgach metrykalnych miejscowej parafii powstała tam osada określana jest mianem „Browary”. I niewiele zmieniło się do dziś – mimo, że produkcję alkoholu dawno zakończono, a przedzamcze spełniało kolejno funkcje łaźni i domu mieszkalnego, nadal można usłyszeć nazwę „Browar”. Zważyć wszelako należy, że produkcja tego pożądanego złocistego trunku była jedynie epizodem w niemal siedmiowiekowej historii opisanego miejsca, które zasługuje na zupełnie inna sławę.

Opracowanie: Łukasz Wójcik