Region || Historia Goździelina

Jedna z hałd górniczych w Goździelinie – pozostałość kopalni „Seweryn” z 2 poł. XIX w. (fot. K. Kaptur)

Goździelin jest niewielką miejscowością w gminie Bodzechów położoną tuż u wschodnich granic Ostrowca Świętokrzyskiego. Wieś jest typową „ulicówką”, która rozciąga się na skraju doliny Kamiennej oraz malowniczych, lessowych wzgórz Wyżyny Sandomierskiej. Jak wszystkie podostrowieckie wsie położone na prawym żyznym brzegu Kamiennej, swoimi początkami sięga średniowiecza. W źródłach pisanych Goździelin po raz pierwszy wzmiankowany jest w 1366 roku, ale badania archeologiczne potwierdzają stałe osadnictwo już we wczesnym średniowieczu, w XII-XIII wieku. Te same badania ujawniają też znacznie starszą przeszłość tych terenów. W rejonie miejscowości znajdują się liczne stanowiska związane z kulturami neolitycznymi, społecznościami epoki brązu i wczesnej epoki żelaza oraz kulturą przeworską z okresu wpływów rzymskich.

Począwszy od XVI wieku Goździelin, należący do parafii Wszechświęte, dzielił los dóbr opatowsko-ćmielowskich, choć w tym czasie mnożyły się działy miejscowości, a właściciele i kolejni dzierżawcy zmieniali się jak w kalejdoskopie. Dla przykładu, w 1578 roku było pięciu właścicieli części wsi; znajdowały się tu też młyn i karczma. Na początku XVII wieku Goździelin znalazł się w kluczu grocholickim, jaki wyodrębnił się z dóbr księcia Janusza Ostrogskiego. W tym samym okresie zmieniła się też przynależność parafialna – wierni mieli obowiązek uczęszczania do kościoła w mieście Denkowie.

W 1827 roku w Goździelinie było 36 domów i 283 mieszkańców. W XIX wieku miejscowość była mocno związana z sąsiednim Bodzechowem, gdzie rodzina Kotkowskich wybudowała duży zakład wielkopiecowy. Niezbędną dla huty rudę żelaza wydobywano między innymi na polach Goździelina. W latach 30. XIX wieku na tzw. Woźnej Górze powstała kopalnia „Goździelskie Górki”, której szyby sięgały 30 metrów głębokości. Porzucona została około połowy stulecia, lecz niedługo później w zachodniej części miejscowości uruchomiono kolejną, pod nazwą „Seweryn”. Z 2. połowy XIX wieku pochodzi też informacja o uruchomieniu w Goździelinie fabryki wyrobów włókienniczych, produkującej „…okrycia, kołdry, chustki ciepłe i lżejsze itp. wyroby, jakie dotąd tylko Łódź produkowała”.

Dziś o przeszłości Goździelina przypominają XIX-wieczne przydrożne krzyże i kapliczki oraz pozostałości górniczych hałd na okolicznych wzgórzach.

Opracowanie: Kamil Kaptur