Biografie || Bella Gertner

Bella Gertner, 1945 lub 1946 r., fot. Jan Grześkiewicz (negatyw zdjęcia od 2023 r. jest własnością MHA).

„Jej zdjęcie zblakło. / Cień cienia cienia.” – tak zaczyna się wiersz Jacka Podsiadły „Słup ze słów”, którym wybitny poeta przywraca pamięć o ostrowczance Żydówce Belli Gertner.

Bella (inna wersja imienia: Bajla) Gertner urodziła się 20 stycznia 1929 roku. Jej rodzicami byli kupiec Izrael Dawid i Rykla z Grynglasów. Miała brata Abusia, starszego od niej o cztery lata. Gertnerowie mieszkali w wynajmowanych mieszkaniach przy ulicy Iłżeckiej. Uczyła się w nowoczesnej szkole żydowskiej Jawne mieszczącej się przy tej ulicy. Gdy wybuchła wojna Bella miała tylko dziesięć lat, ale to tylko ona ocalała z całej rodziny. W 1943 roku zginął Abuś w powstaniu w getcie warszawskim, w którym walczył jako bojowiec ŻOB-u. W połowie 1944 roku z ostrowieckiego obozu pracy Bella wraz z rodzicami trafiła do Auschwitz, którego ci ostatni nie przeżyli. Po wyzwoleniu z obozu na początku następnego roku Bella wróciła do Ostrowca w poszukiwaniu dalszej rodziny. Nie znalazła nikogo. Najprawdopodobniej na początku 1946 roku przeniosła się do kibucu do Kielc, który przygotowywał młodzież do emigracji do Palestyny, co było jej marzeniem. Zapamiętana została jako wrażliwa, młoda poetka. Kibuc mieścił się przy ulicy Planty 7, który 4 sierpnia 1946 roku zaatakowany został przez antysemicki tłum kielczan. W pogromie kieleckim zginęło 37 Żydów, w tym siedemnastoletnia Bella Gertner.

Jacek Podsiadło, także ostrowczanin, we wspomnianym wierszu w historię Belli wplata własne młodzieńcze wspomnienia z Ostrowca. Wspomina powszechne wyparcie żydowskiej historii miasta – np. on sam spędzając czas na kirkucie nie miał świadomości, że jest to cmentarz.

W 2020 roku, gdy Podsiadło opublikował wiersz, znane było tylko jedno zdjęcie Belli, zresztą słabej jakości, opublikowane w ostrowieckiej księdze pamięci. Kilka miesięcy później niżej podpisany odnalazł jej zdjęcie wśród kilku tysięcy szklanych negatywów z powojennego zakładu fotograficznego. Powstało ono w 1945 lub na początku 1946 roku, gdy Bella wróciła z Auschwitz do rodzinnego miasta. Zdjęcie zaczęło towarzyszyć wierszowi. Gdy Jacek Kleyff stworzył do niego muzykę, w teledysku ją ilustrującym wykorzystane zostało odnalezione zdjęcie Belli. W marcu br. wiersz wraz zdjęciem zaprezentowane zostały na wystawie „1945. Nie koniec, nie początek” w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie.

Kliknij by usłyszeć piosenkę Jacka Kleyffa z tekstem Jacka Podsiadły

Opracowanie: Wojtek Mazan