Fajansowy koszyczek z Ćmielowa

W księdze inwentarzowej Działu Sztuki i Rzemiosła Artystycznego MHA pod numerem pierwszym wpisany jest koszyczek fajansowy z ćmielowskiej manufaktury z połowy XIX wieku. Wpisu w księdze dokonano blisko 60 lat temu, jeszcze przed oficjalnym otwarciem muzeum, 16 listopada 1965 roku. Koszyczek został zakupiony od Sabiny Rekwirowicz, wdowie po kolekcjonerze Tadeuszu Rekwirowiczu. Patrząc z perspektywy czasu, pierwszeństwo tego obiektu oraz jego pochodzenie są symboliczne dla całości zbiorów sztuki naszego muzeum.

Ażurowe koszyki należały do jednych z najlepszych wyrobów tworzonych w Ćmielowie za dyrektury Gabriela Weissa. To właśnie Weiss, który prowadził wytwórnię w latach 1837-1863, przekształcił starą fajansową manufakturę w wielodziałową, dobrze zorganizowaną fabrykę.

Formowaniem koszyczków zajmowała się nieznana z imienia kobieta o nazwisku Schild, prawdopodobnie żona „modelmajstra” Edwarda Schilda. Delikatne wałeczki masy ceramicznej układane ukośnie tworzą ażurowe kołnierze okrągłych bądź owalnych naczyń.

Gładkie dno dekorowano drukowanymi scenkami o różnorodnej tematyce. W tym przypadku jest to scena myśliwska. W schematycznie zarysowanej scenerii leśnych ostępów widzimy decydujący moment nietypowego polowania. Wzburzony mężczyzna (o czym świadczą spadająca czapka, odrzucona torba czy zerwany pasek strzelby) zamierza się kolbą na lisa, który wcale nie ucieka, tylko odwraca głowę i patrzy się na myśliwego. Ukazana scena przez swą narracyjność i zawarty w niej humor kojarzyć się może z ilustracją do bajek np. La Fontaine’a.

Druk ceramiczny zastosowano po raz pierwszy w XVIII-wiecznej Anglii. Jest to metoda mechanicznego przenoszenia rysunku z miedziorytu lub stalorytu na naczynia za pomocą bibułki. Fajans z nadrukiem wypalano w temperaturze ok. 700oC otrzymując najczęściej jednobarwną dekorację. Wyroby ćmielowskie zaczęto pokrywać drukowaną dekoracją w czasach wspominanego Gabriela Weissa. Dookreśleniem daty powstania koszyczka jest sygnatura znajdująca się na podstawie. Przedstawia ona banderolę z napisem CMIELOW na tle bukietu kwiatów. Tego typu znak stosowany był około 1850 roku.

Prezentowany dziś koszyczek nabył przypadkowo Tadeusz Rekwirowicz w 1938 roku. Możemy wyobrazić sobie jego radość, gdyż z pewnością wiedział co trzyma w rękach. Dzisiaj dzielimy te uczucia podziwiając zabytek na wystawie stałej w Pałacu Wielopolskich w Częstocicach, której trzon stanowi ćmielowska ceramika szlachetna. Kolekcje artystyczne i dokumenty historyczne Rekwirowiczów w znaczący sposób wzbogaciły nasze zbiory, a Sabina Rekwirowicz należy do najhojniejszych darczyńców muzeum.

Opr.: W. Mazan