Eklektyczna szafa

Drewno, niegdyś podstawowy materiał do wyrobu przedmiotów codziennego użytku, już dawno temu zostało wyparte przez wszechobecne tworzywa sztuczne. Jednak w meblarstwie wciąż jest materiałem wysoko cenionym, przeznaczonym do wyrobu przedmiotów trwałych i pięknych, podobnie jak skóra w galanterii czy naturalny jedwab w przemyśle odzieżowym. Dziś do łask znów wraca stolarka i snycerka, rzemiosła trochę zapomniane, a niegdyś odgrywające bardzo ważną rolę.

Jednym z pierwszych obiektów nabytych do zbiorów naszego Muzeum jest dwudrzwiowa szafa, wykonana z drewna sosnowego, fornirowana okładziną dębową, bejcowana. Posiada wysokość 218 cm, szerokość 160 cm, głębokość 68 cm i wsparta na czterech, prostokątnych nogach. Szafa pochodzi z około połowy XIX wieku i nawiązuje do okresu stylowego zwanego eklektyzmem. Front podzielony jest trzema smukłymi, pełnoplastycznymi kolumnami na cokołach, o kanelowanych trzonach. W dolnej części, pomiędzy cokołami znajdują się dwie masywne szuflady z otworem na klucz. Skrzydła drzwi dekorowane są trzema nierównymi sobie płycinami.

W górnej części znajdują się płyciny o wymiarach 87 x 50 cm, zamknięte łukowo, w których widnieją okrągłe odlewy cynowe. Na lewym skrzydle znajduje się odlew przedstawiający popiersie mężczyzny w ozdobnym kapeluszu z prawego profilu, na prawym odlew przedstawiający popiersie kobiety w ozdobnym kapeluszu, z lewego profilu. Poniżej znajdują się płyciny o wymiarach 13 x 50 cm oraz 35 x 50 cm, z pryzmatycznie uformowanymi elementami drewnianymi. W obu skrzydłach drzwi znajduje się otwór na klucz. Całość szafy zwieńczona jest ozdobnym, profilowanym gzymsem wysuwającym się przed lico szafy. Dekoracja snycerska widoczna jest w większości na płycinach, deskach czołowych szuflad i kolumnach. Stanowi ona bogatą, rzeźbiarską ornamentykę, utworzoną głównie z motywów roślinnych, takich jak liście akantu.

Eklektyzm, do którego nawiązuje nasza szafa, cechuje się powrotem do stylów przeszłości. Trwał w Europie około czterdziestu lat, do lat 90. XIX wieku. Zastosowanie historycznych stylów zbiegło się z rozwojem techniki i przemysłu, z rosnącymi wymaganiami mieszczaństwa i z rozkwitem kapitalizmu. Historyzm, druga podstawowa cecha eklektyzmu, wyrażający się w połączeniach często dziwacznych i pozbawionych dobrego smaku, wynikał z romantycznej teorii, według której sztuka jest odzwierciedleniem historii, a przeszłość jedynym prawidłowym do naśladowania modelem życia i moralnym punktem odniesienia. Eklektyzm był efektem takiego właśnie nowego postrzegania roli historii. Zwrócenie się ku przeszłości nie miało polegać na zwykłej „kosmetyce” sztuki, lecz służyło udoskonaleniu teraźniejszości przy użyciu najlepszych form z przeszłości.

Opr.: B. Dzioba