Oprawa lustra

„ – Ah, przestań się we mnie tak wpatrywać, przecież nie mam lustra!
– Ale nie mogę od Ciebie oderwać wzroku, taka z Ciebie ładna oprawa”.

Tak mogłaby się odbywać rozmowa muzealnika z naszym Zabytkiem Miesiąca, gdyby tylko ten mógł przemówić. Bohaterem naszego cyklu jest tym razem piękna żeliwna oprawa na lustro z 2. połowy XIX wieku. Plasuje się ona w pierwszej setce nabytych do Działu Historii obiektów, jest bowiem 97 muzealium wpisanym do inwentarza w dniu 2 marca 1967 roku, czyli niedługo po otwarciu Muzeum Regionalnego. Już chociażby z tego względu zabytek jest interesujący – jako świadek początków ostrowieckiego muzeum musiał znać ówczesne tajemnice magazynów zbiorów oraz sal wystawowych. Niestety, o samym sobie za dużo szczegółów nie zdradza.

Od połowy XIX i na początku XX wieku obiekty z odlewanego żeliwa stały się powszechnym i cenionym elementem małej architektury i rzemiosła artystycznego.

Technologiczny postęp w hutnictwie sprawił, że żeliwo przestało być kojarzone tylko z „ciężkim” przemysłem, stając się materiałem rangi artystycznej. Ta finezyjna gałąź odlewnictwa jest przykładem połączenia tak odległych dziedzin jak przemysł i sztuka, będąc jednocześnie skarbnicą wiedzy o historii i kulturze materialnej XIX wieku.

Oprawa została wykonana z żeliwa techniką odlewu. Ma wysokość 50 cm i szerokość 32 cm oraz owalny kształt, którego górna krawędź zwieńczona jest koroną. Ruchoma ramka, przeznaczona na taflę lustra, udekorowana jest owalnymi wypustkami. Obramowanie, zdobione ornamentem roślinnym oraz elementami militarnymi, składającymi się z kompilacji ozdobnych liści, krzyżujących się szabli i sztandarów, tworzy formę panoplium. Po obu stronach umieszczono dekoracje w formie szpady i sztandaru. Owalna oprawa wsparta jest na dwóch rycerskich zbrojach. Całość umieszczono na równie bogato zdobionej trapezowatej podstawie, której nóżki uformowano w kształcie herbowych kartuszy.

Zabytek nie posiada żadnych sygnatur, a według informacji z karty obiektu miejscem wykonania żeliwnej oprawy jest Bliżyn, miejscowość położona nad Kamienną w powiecie skarżyskim. Już w 1. połowie XIX wieku powstał tam prężny zakład hutniczy z wielkim piecem, fryszerkami i kopalniami rudy żelaza. Nieco później, kiedy stał się własnością hrabiostwa Platerów, zakład został rozbudowany i zmodernizowany. Uruchomiono też wtedy odlewnię żeliwa „Salonowa”, produkującą wyroby artystyczne i być może właśnie tam wykonano naszą oprawę.

Opr.: A. Barańska