Dawny Ostrowiec || Willa Bolesława Ryla

Elewacja zachodnia – frontowa, stan w 2025 r.; fot. M. Głąb

Jednym z wyróżniających się architektonicznie budynków na terenie Ostrowca jest pałacyk Ryla, będący pozostałością dawnych zabudowań ulicy Czystej na przedmieściu Karolinów. Pałacyk pod numerem 10 należał Bolesława Saturnina Ryla (1893-1981), syna aptekarza Jana Gracjana Ryla i Władysławy Malanowicz, oraz do jego żony Jadwigi Aleksandry Głowackiej (1897-1978), córki właściciela cegielni „Jadwigów” – Tomasza Głowackiego. W czasie okupacji hitlerowskiej umieszczono w nim Arbeitsamt, urząd odpowiedzialny za wysyłki na roboty przymusowe, po wojnie odkupiony od Rylów budynek użytkowało Ostrowieckie Zjednoczenie Gastronomiczne (do 1977), potem drukarnia Spółdzielni Pracy Drukarsko-Introligatorskiej (do 1988). To od niej zniszczony pałacyk przejęła w użytkowanie i wyremontowała OST „Gromada”, właściciel hotelu „Łysica”, z zamiarem urządzenia magazynu i sali bankietowej. W ostatnich latach mieściły się w nim banki i kancelarie notarialne, a dziś, podobnie jak hotel, pozostaje nieużytkowany.

Okazały ceglany budynek powstał około 1910 roku, a zaprojektowany został przez nieznanego nam architekta na planie prostokąta z silnie wysuniętymi ryzalitami (częściami ścian) od wschodu i zachodu oraz dekoracyjną wysuniętą półkoliście ścianą od południa. Choć jego zasadnicza bryła się nie zmieniła, to w czasie remontu kapitalnego pałacyku ukończonego w 1989 roku (ze względu na zły stan był zagrożony rozbiórką), pozbawiono go wielu ozdobnych detali. Reprezentacyjny front silnie przekształcono głównie przez przebudowę fantazyjnie kręconych schodów z tralkami, wiodących na wejściowy taras. Tym samym pozbawiono go jednego z najbardziej charakterystycznych elementów, pozostawiając na szczęście zadaszenie tarasu oraz szczyt wolutowy zdobiący frontowy ryzalit. Usunięto taras wschodni, wymieniono pokrycie dachu z dachówki karpiówki na blachę. Ujednolicono kolor elewacji, pozbawiając ją dekoracyjności wynikającej z podkreślenia podziałów pionowych i poziomych. Przebudowano wnętrze, mające pierwotnie układ trzyosiowy. Także zaniedbane otoczenie pałacyku w niczym nie przypomina o istniejącym tu niegdyś ogrodzie.

Dziś zabytkowy pałacyk, wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków, jest zaledwie echem dawnej świetności. Pozostaje mieć nadzieję, że będzie kiedyś w lepszym stanie niż obecnie.

Opracowanie: Magdalena Głąb

Informacje o rodzinie Rylów zaczerpnięte zostały z książki „Genealogia Rodziny Rylów od XVIII do XXI wieku” Justyny Krogulskiej i Mariusza Lesława Krogulskiego, za której udostępnienie dziękuję Autorce.