Srebrne sztućce

Przełomem w upowszechnianiu eleganckich nakryć stołowych stało się w połowie XVIII wieku udoskonalenie oraz wprowadzenie na skalę przemysłową umiejętności wytwarzania platerów – surogatów sreber, do złudzenia ich imitujących. Ogromną część złotniczej, a z czasem również platerniczej produkcji zastawy stołowej stanowiły sztućce.

W zbiorach naszego Muzeum znajduje się zestaw sztućców z początku XX wieku, który składa się z 52 sztuk. Część z nich – łyżeczki do herbaty, łyżeczki do kawy, widelce, widelce i noże do ryb, łopatka do tortu, łopatka do jagód oraz chochelka zostały wyprodukowane przez niemiecką firmę „J. Berger”, natomiast noże przez wytwórnię „J. A. Henckels Solingen Zwillingswerk” z Solingen, miejscowości słynącej z produkcji noży. Sztućce wyprodukowane w wytwórni „J. Berger” wykonane są ze srebra z wybitą próbą 800, natomiast noże należą do wyrobów platerowych.

Cechą wspólną wszystkich sztućców jest ich dekoracja. Zapewne zaraz po nabyciu sztućców przez właściciela zlecono ich grawerowanie. Dekoracja jest jednostronna, po zewnętrznej stronie, stylizowana liśćmi akantu. Na każdym trzonku, w dolnej części widnieje monogram ED ujęty w ozdobną ramkę. Grawerowanie w większości wykonane jest na trzonkach, za wyjątkiem łopatki do tortu, noża i widelca do ryb, gdzie widnieje zarówno na trzonku, jak również w części bezpośrednio stykającej się z potrawą. Dodatkowo na nożu do ryb w górnej części widnieje wygrawerowany motyw ryby.

Do połowy XVIII wieku ustalona została ostateczna forma większości sztućców oraz ich przeznaczenie. Od początków XIX stulecia produkowane sztućce nie podlegały praktycznie ewolucji formalno-typologicznej. W całym tym stuleciu skupiono się jedynie na stopniowym wzbogacaniu asortymentu oraz jego specjalizacji. Podstawowy zestaw sztućców zawierał nóż, widelec oraz łyżkę do zupy. Do dań głównych oferowano zestawy sztućców o większych wymiarach, a mniejsze, zwane deserowymi, służyły do spożywania przystawek, przekąsek oraz deserów. Obok sztućców obiadowych i deserowych używano, zwłaszcza od połowy XIX wieku, dodatkowych nakryć, zwanych „sztućcami środka stołu”, które służyły do nakładania potraw na indywidualne talerze, czego przykładem są łopatki do tortów, łyżki wazowe, czy łyżki do sosów. Produkowano również „sztućce specjalnego przeznaczenia”, na przykład zestaw do ryb złożony z widelca i noża, widelczyki do ostryg czy sardynek, łopatki do jagód. Do połowy XIX wieku sztućce jednego rodzaju sprzedawane były raczej tuzinami, a nie połączonymi kompletami. Dopiero w ostatniej ćwierci tego stulecia popularne stały się komplety, sprzedawane nierzadko we wspólnych pojemnikach.

Opr.: B. Dzioba